MOVE 02- Máy Bắn Rác

Thực hành của Viet Ngo thường bắt đầu từ việc chuyển đổi những vật dụng, công nghệ và chất liệu vốn phục vụ các nhu cầu thực tiễn thành tác phẩm, trong khi giữ gần như nguyên vẹn bản chất và cơ chế vận hành của chúng. Máy bắn rác tiếp nối tinh thần ready-made của Duchamp, nhưng dịch chuyển trọng tâm từ khái niệm và bản chất của sự vật sang công năng và cơ chế vận hành. Nếu Duchamp biến vật thể tìm được thành tác phẩm bằng cách thay đổi bối cảnh, đặt những vật thể tầm thường vào hộp trắng, Viet Ngo không đưa cỗ máy ra khỏi chức năng hay bối cảnh ban đầu, mà giữ nguyên cả hai rồi khắc họa quy trình vận hành ấy như một trình diễn. Góc nhìn, góc máy và hành động tư liệu hóa trình diễn là những can thiệp thẩm mỹ tối thiểu từ phía nghệ sĩ — một chiến lược tái định hình bối cảnh khác so với truyền thống của nghệ thuật ready-made.

Bước sang thập niên 2020, khi ranh giới giữa con người và công nghệ ngày càng nhập nhằng, câu hỏi không còn là máy móc có thể làm được gì, mà là chúng có thể tự hành động, tự tạo nghĩa và tồn tại như những chủ thể độc lập, vượt thoát hoàn toàn khỏi sự kiểm soát của con người hay không. Đó vừa là một nỗi bất an, vừa là sự say mê trước khả năng dường như vô tận của công nghệ.

Với Máy bắn rác, Viet Ngo không trả lời câu hỏi ấy bằng lập luận mà bằng một trình diễn. Lấy thấu cảm vật liệu làm kim chỉ nam, nghệ sĩ nhìn cỗ máy không chỉ như công cụ mà còn như một chủ thể có khả năng tự sinh ngữ nghĩa và trải nghiệm thẩm mỹ từ chính vận hành cơ khí của nó. Và ở đây, cỗ máy không minh họa cho ý tưởng của nghệ sĩ — nó hành động, tạo hình và trình diễn như một cá thể độc lập, kiến tạo những ngữ nghĩa vượt ngoài chủ ý ban đầu. Nghệ sĩ và công nghệ, từ đó, trở thành đồng tác giả.

Dễ thấy máy bắn rác thực chất rất giàu tiềm năng trình diễn thị giác — từng chiếc bao nilon đủ màu lần lượt được bắn lên không trung, lơ lửng, va chạm, phóng xa, tạo thành một vũ đạo tươi sáng, gần như mộng mơ, giữa không gian úa màu của nhà máy xử lý rác thải nhựa — nơi mọi thứ nhuốm một màu nâu đồng.

Người xem, bên cạnh nghệ sĩ và cỗ máy, cũng được mời tham gia kiến tạo ngữ nghĩa trong quá trình đồng sáng tác này, trong trò chơi liên tưởng đầy tính tưởng tượng ấy. Trí tưởng tượng tập thể và kho dữ liệu trong tâm tưởng “cộng đồng” về những hình ảnh và những công cụ đã bão hòa trong văn hoá đại chúng tiếp tục tạo sinh ngữ nghĩa từ những gì đang diễn ra. Sự trần thuật đơn thuần, không biện giải của trình diễn công nghệ này để ngỏ những kết nối giữa rác thải, pháo hoa, lễ hội, chuyển động và khoái cảm thị giác. Người xem được mời vào một cuộc chơi "đồng sáng tác", nơi khung ý niệm của tác phẩm mở rộng để chứa đựng cả những liên tưởng vô tư nhất.